Centro Feto Enclave Oecusse

Centro Feto Enclave Oecusse
Servi ba Feto Oecusse, Servi ba Feto Timor

04 November, 2010

Membrus 25 Grupu Mane Hamenus Violensia Kontra Feto iha Suco Cunha hetan Treinamento Oinsa atu servisu ho Komunidadi Redus Violensia kontra Feto durante loron 2.

Iha loron 21 to 22 Outobru 2010 Centro Feto Enclave Oe-cusse realiza sosializasaun ba Grupu Mane target ho topiku Mane Hamenus Violensia Kontra Feto aktifidadis ida husi komponento Projeitu Peace Building And Familly violence Prevention Program ,ba komunidade sira iha Distrito Oe-cusse ne’ebe badala uluk aktifidadis nee hola fatin iha Suco Cunha ba Membrus Grupu Mane hamutuk nain 25 durante loron 2.

Sosializasaun refere sei fasilita direita husi offisiais Treinamento nain 2 nudar offisiais projeitu ba Mane Hamenus Violensia Kontra Fetoantes ne’e hetan treinamento ona iha Tinan kotuk husi Programa Peace Building and Family Violensia Prevention Program ,hanesan Antonio Casenube no Imaculada de Araujo,Nudar Staff divisaun advokasia projeitu CFEO nian .

Liu husi sosializasaun ne’e , Anastasia de Jesus da Silva Maneger Programa CFEO ,hateten katak,sosializasaun ne’e hanesan meus ida atu hatutan diak no klean liu tan konhesemento ba komunidade hodi hapara violensia ne’ebe feto no labarik feto sira hasoru iha uma laran no komunidade nia le’et ,liu-liu iha suco laran . Programa ne’e nia objectivo atu halakon diskriminasaun iha familia no hamenus violento oin-oin iha familia liu-liu inan feto sira .Hodi bele hetan sira nia direito hanesan fen ,iha familia no komunidade .

Iha parte seluk, Abiliu Asqueli nudar Chefi suco Cunha deklara katak “ ,liu husi sosializasaun ne’e,nia espera katak nia komunidade sira bele iha transformasaun barak liu tan konaba violentu ne’ebe sai hanesan problema ,no nia komunidade mos bele iha hanoin hodi hamenus violensia iha suco laran liu-liu ba violensia domestika ,hodi nune’e nia komunidade bele moris hakmatek no feliz.

Nune’e mos Carrolino Marquis .staff CARITAS Australia Dili, wainhira, partisipa iha abertura aktividadis durante loron 2 ne’e hateten katak, liu husi aktividadis sosializasaun ne’e bele ajuda proteze no promobe komunidade ba hamenus violensia ne’ebe inan feto no labarik feto sira hasoru ,tan violensia domestika agora hanesan violensia krime (violensia Publiku).Nia mos haktuir katak Caritas Australia Dili hanesan Organizasaun nebe promove no proteje direitu ema vulnerable liu hanesan feto sei kuntinua suporta aktifidadis no inisiatifa hanesan nee tuir strategia nebe klaru atu hamenus duni violensia hasoru husi feto no labarik feto tamba nee importansia husi partisipasaun mane mak sai hanesan savi ba hakotu siklu violensia.No mos komunidade bele moris ho respeita malu e dignidade nudar umana iha vida moris loro-loron nian .

Benefisiariu direta ba aktividadis ne’e mai husi membrus grupu Mane Hamenus Violensia kontra feto husi suco Cunha iha sub distrito Pante Makassar nian hamutuk 25 pessoas kompostu husi feto 3 no mane 22.Partisipa mos iha sosializasaun loron 2 nee membrus balun husi NGOs ne’ebe iha relasaun servisu hanesan iha area advokasia nian mak hanesan ,NGO Fundasaun Esperansa Enclave Oe-cusse (FEEO),Forum Peduli Wanita Oe-cusse (FPWO),I O M, PDHJ no Fundasaun Fatu Sinai Oe-cusse (FFSO).

Atu hatene informasaun klaru liu tan bele kontaktu

Anastasia de Jesus da Silva

Manager Programa

Telf +679 7780445

Sekretariadu Palaban, Rua Kiu Maria



Ka email ita nia sugestaun direta ba iha diresaun elektronika tuir mai nee

Centrofeto_enclaveoecusse@yahoo.com



21 September, 2010

CFEO Halao aktifidadis Treinamento Lideransa, Politika no Transformasaun Komunidadi ba Membrus Konseleiru Eleitu Feto Mane iha Distrito Oecusse

Iha loron Tersa Feira, Salaun Igreja Tuan Aldeia Oesono Suco Costa hare ba nakonu ho membrus konseleiru suku feto no mane mai husi suku 18 iha teritoria Oecusse tomak, Feto no mane hirak nee mesak membrus konseleiru suku eleitu nebe atu tuir formasaun durante loron 4 husi aktifidadis parte ida ba programa Hametin Funsaun Feto sira nian iha Eleisaun Suku no Harii nasaun hafoin konflitu pakote boot ida husi fundus UNIFEM no UNDEF nebe eksekuta husi REDE FETO TIMOR LESTE no implementa husi Centro Feto Enclave Oecusse.


Fransisco Bano, Adjunto Administrador Distrito Oecusse nebe marka ninia prejensa lori Diresaun Administrasaun Local hateten katak " Governu supporta tebes apoiu husi ONG lokal sira hanesan CFEO tamba liu husi sira nia aktifidadis hanesan treinamento sira nee bele hakbiit diak liu tan kapasidadi feto no mane membrus konseleiru suku sira hodi desenvolve diak liu tan sira nia suku.

Nune mos ho lia menon nebe hatoo husi Direktora CFEO, Sebastiana Pereira iha okazisaun ba abertura nee katak" aktifidadis treinamento ba dala ida nee hanesan kuntinuasaun husi treinamento nebe hahu halao iha tinan 2009 antes eleisaun suku ba Feto potensial sira no mos ba membrus kandidata hafoin hetan registu iha STAE no ikus mai realiza duni treinamento ba membrus konseleiru suku eleitu sira iha hafoin besik tinan ida depois halao sira nia funsaun hanesan membrus konseleiru suku.

Evelin Iman, nebe Representa REDE FETO TIMOR LESTE iha ninia lia menon ba partisipantes nebe hamutuk nain 54 nee reafirma importansia husi membrus konseleiru suku ida-idak iha tinan hirak durasaun kaer knaar nee atu aumenta ba bebeik buka matenek no hasae kapasidadi liu husi partisipa iha treinamento sira nebe fornese husi NGO sira liu-liu hanesan CFEO atu nune bele sai pessoa nebe efetifu diak liu tan ho di servi ba povu.

Tuir planu treinamentu Lideransa politika no transformasaun komunidadi nee sei remata iha loron Sesta feira dia 24 ho kompleta hamutuk formasaun ba treinamento nee module 4 kompostu husi Pessoa nebe efetifu, Lideransa nebe responsifu ba generu, Transformasuan lideransa no managementu projeitu ba lideransa suku inklui orsamento responsifu ba generu.

Kuntinuasaun husi Treinamento nebe hetan suporta finanseiru husi UNIFEM no UNDEF nee iha planu sei halo follow up ba kapasidadi membrus konseleiru liu-liu feto iha managementu no fo kapasitasaun spesifiku iha are refere basea ba nesesidadis nebe hetan.

Hamutuk iha treinamento nee, membrus konseleiru suku kompostu husi Chefi de Suku hamutuk nain 18 nebe mane no 36 Konseleiru Feto representa husi Feto Boot ida kada suku no Joven Feto kada suku.

Ba Informasaun klaru liu tan bele kontaku
Imaculada Hanjam Soriano
Project Officer

Centro Feto Enclave Oecusse

15 September, 2010

Konseleiru Suku nain 16 iha Sub Distrito Pasabe hetan Sosializasaun sobre Observasaun Konkluzaun CEDAW

CFEO halao aktividade sosializasaun kona ba observasaun konklusaun CEDAW iha nivel Sub Distritu iha Distritu Oecusse data 23 ate 25 de Augusto 2010 iha Sub Distritu Passabe kompostu husi suku rua  hanesan Abani no Malelat.

Alende husi sosializasaun nee partisipantes husi membru konseleiru husi Suku rua nebe maka hanesan Chefe aldeia, Representante feto boot nain rua no joventude mane ho feto.Total partisipantes 16 pessoas kompostu husi Mane nain 11 no Feto nain 5.

Iha okazisaun ba abertura iha loron primeiru hahu Sosializasaun nee Loke no assisti husi deputy Administrador Sub Distritu Passabe, Shr.Graciano Fuca .Iha nia Diskursu Fuca hatete katak: "Ita nudar Lideransa Komunidade persija hatene buat barak inklui Informanasun nebe mak Importante hanesan CEDAW.Tamba iha Timor Leste Akontese Diskriminasaun barak los,Nee duni ita nia nasaun nee persija hamenus Diskriminasaun Liu husi Artigu-artigu Cedaw no Implementa dadauk ba Ita nia moris Lor-loron.
Ita tenki badinas rona Imformasaun nomos habelar Informasaun nebe ita rona ba Komunidade.

Alexu Seco nudar Shefi Aldeia Passabe mos Informa katak:Husi Diskriminasaun bele hamosu konflik boot,nee duni ami Fo agradece ba Staff CFEO sira nebe mak mai fahe Informasaun nee ba ami,atu ami bele aplika no Implementa iha ami nia Komunidade hodi hamenus Diskriminasaun.

Sub Distrito Pasabe geografikamente iha Suku 2 ho ninia  total aldeia hamutuk haat hanesan Pasabe, Haemnanu, Naetuna no Malelat.Total membrus Konseleiru Suku iha Sub Distrito nee iha deit 19 no liu husi esforsu CFEO konsege fasilita sosializasaun ba membrus konseleiru hamutuk nain 16 ou besik 84%.

Objektifu husi Sosializasaun nee mos inklui iha loron ba dala tolu nian fasilita lideransa komunitaria nain 16 nee atu  praktika diretamente informasaun hirak nebe hetan durante loron permeiru no sigundu.

Projeitu nee hetan ajuda Financeiru husi EAST TIMOR JUSTICE SECTOR SUPPORT FASILLTY (ETJSSF) no Implementa husi CENTRO FETO ENCLAVE OECUSSE (CFEO)


15 August, 2010

Centro Feto Lansa CFEO Facebook

Inisiu fulan Augusto 2010, remarka tinan 9 operasaun husi Organizasaun CFEO nian, ho biban ne'e informasaun fahe liu husi meius oin oin ba komunidadi tantu nudar benefisiarius no mos parseirus habelar liu husi meius oin oin.

Anastasia de Jesus da Silva hateten iha loron Publikasaun ba Publiku tomak wainhira kriasaun CENTRO FETO ENCLAVE OECUSSE FACEBOOK ho kontente katak
Centro hanesan pontes informasaun ba liur ajuda rai ketan ida nee habelar ninia informasaun alende iha ona Blogspot nebe organiza husi pessoa treinadu sira iha media no social nian se la too wainhira seidauk habelar diak liu tan ba iha Facebook, no diak liu tan kuandu bele mos oja Skype no Twitter.

Estabelesementu kriasaun ida nee atu hare liu ba oinsa CFEO bele halo meios komunikasaun baratu, fahe informasaun no istuda husi mudansa sosial no transfornasaun nian ba komunidadi liu liu feto iha rai ketan Oecusse

Iha nia dada lia ba Blog spot nee Manager Programa nee hatoo ninia agradesementu ba parte tomak nebe suporta ona CFEO liu husi sira nia aseitasaun ba sai Lista Belun CFEO nian

Atu hatene informasaun klaru liu tan visita ami nia facebook iha linha nee  http://www.facebook.com/home.php?


03 August, 2010

UBSP Grupu Feto BOBOLOA Fahe Osan Funan Tinan Fiskal 2009-2010

Grupu Feto BOBOLOA , Aldeia Bihala Suco Bobocase durante ne’e konhesidu hanesan grupu feto permeiru produs sanan rai no buat oin-oin husi fila liman uja rai mean ka tanah liat ba produtu local furak ne’ebe distribui ona ba ninia konsumidores iha Oecusse rasik no mos nivel nasional.

Grupu BOBOLOA ne’ebe kompostu husi Feto 20 ne’e organiza aan depois hetan treinamentu rai osan no fila liman ba nivel uma kain no grupu husi Centro Feto Enclave Oecusse iha tinan 2007 liu husi programa Jaringan Perempuan Usaha Kecil –JKPUK projeitu Usaha Bersama Simpan Pinjam nian( UBSP)

Iha remata fulan Julhu 2010, iha loron 26,Chefi Grupu ne’e , Domingas Colo hare fasilita no lidera hela membrus grupu tomak atu hasoru malu ba fulan ikus nian tinan fiscal 2009-2010 atu fahe osan resin negosiu grupu nian liu husi UBSP.

Hahu Junhu 2009 to Julhu 2010 grupu BOBOLOA rai no poupa osan husi fa’an produtu lokal membrus nian ba grupu laran, osan funan ne’e entre 10% to 20% tamba membrus ne’ebe barak no sempre hetan resultadu diak iha merkadu, grupu ne’e konsege rai osan nato’on ba grupu nian hodi fila ba rai no haburas osan.

Imaculada Hanjam Soriano, Team leader Advokasia husi Centro Feto Nian Hateten : iha ne’e ita hare iha ligasaun entre programa Advokasia liga ba lideransa feto sira nian iha grupu laran, ami koko atu integra programa lideransa ba feto sira liu husi saida maka eksisti iha sira nia sistema rasik, liu husi grupu ne’e ami mos fo kapasitasaun ba sira oinsa atu bele sai lideransa ba gurpu kiik uluk iha sira nia leet, hahu husi tinan 2007 grupu ne’e konsege ona produce kada tinan struktura differente ba maluk feto iha grupu ne’e nia laran.

Sistema lideransa ne’e hili diretamente husi membrus sira liu husi Votasaun, kampanya durante minutu 15 antes no halo kandidataan atu nune kada membrus iha opportunidadi hanesan atu tuur iha struktura grupu laran hanesan sai Chefi grupu, Finanseiru s no mos Sekretaria. Sistema ne’e to agora tinan 3 ona hetan progressu positifu no liu husi UBSP ne’e mos fo falor ba lideransa grupu ou Pengurus sira bele hetan sira nia insentivu husi SHU ne’ebe iha ho montante 10%.

Alende ne’e tuir Domingas Colo, nudar Chefi grupu BOBOLOA sira hare katak UBSP halo sira metin liu tan iha reuniaun kada fulan, ida ne’e dalan diak liu atu kesi metin liu tan sira nia membrus sira, iha kada fulan sira determina ona data 26 hanesan data reuniaun mensal nian, membrus hotu tengki mai hamutuk iha chefi grupu nia uma hodi hare progressu sa deit maka akontese iha grupu laran inklui hatoo sira nia reklamasaun, halibur osan membrus mensal nian no fo sai osan impresta ba membrus sira ne’ebe persija.

No ida ne’e foin lalais ne’e hamutuk ba dala ikus iha tinan 2009-2010 nian tamba ne’e membrus hotu husu atu sura sira nia osan funan tinan nian, no grupu ne’e konsege hetan to montante USD $ 1280.00.

Husi ne’e 10% hasai ba selu pengurus sira, no resin husi ne’e hasai tan 10% ba modal foun no nia resin fahe ba membrus sira tuir funan ne’ebe sira iha durante tinan ida nian no seluk fahe total hanesan osan kolen.

Encontru ne’ebe lidera husi Chefi Grupu Feto BOBOLOA ne’e mos ikus taka ho mudansa ba prosesu kandidatura foun ba struktura Chefi, Sekreataria no Finanseiru nian ho assistensia husi Centro Feto Enclave Oecusse.

Antes remata encontru ne’e hetan resultadu tuir ekspektasaun membrus nian atu halo mudansa ba struktura tinan foun 2010-2011 nian no taka buku UBSP tinan 2009-2010.

Grupu ne’e offisialmente loke UBSP foun ba tinan 2010-2011 iha Fulan Oin Mai data 26 Augustu 2010.

Ba informasaun Klaru Liu tan kontaktu

Anastasia de Jesus da Silva

Manager Programa Centro Feto Enclave Oecusse

Telf : + 670 7780445

Email : centrofeto_enclaveoecusse@yahoo.com

Ou bele mos visita ami nia blogspot iha

http://oecusseenclave.blogspot.com/







29 July, 2010

Centro Feto Lansa Kooperatifa “TAIS FETO BITIMO”

Sigunda Dader 25 Julhu 2010, iha Officina iha Palaban,Kiu Maria, Centro Feto halao hela Lansamentu ba harii Kooperatifa foun ho naran TAIS FETO BITIMO

Ideas nebe mai husi lisaun durante tinan ida sai ligador ba Grupu Feto Faan Tais sira nebe namkari iha Distrito Oecusse nee oras nee bele attende ona ho sistema nebe diak liu husi hari no estabelese centro ba Kooperatifa TAIS FETO BITIMO nee

Marta Lafu, Kaben husi Yakobus Alefit, feto ida husi Aldeia Baqui sai hanesan Chefi ba ligasaun grupu nian hodi rekolha Tais mai husi grupu Feto inklui individual nian hodi halibur hamutuk iha Kooperatifa nee.

Kooperatifa TAIS FETO BITIMO nee mayoria produc husi Grupu feto sira nebe mos hetan suporta husi Centro Feto liu husi treinamentu fila liman, suporta mos ho material hanesan kabas no treinamentu ba aksesu ba merkadu nian

Oras nee dadauk modelu hodi rekolha simu tais sei simu liu husi grupu hirak nebe mai rai no faan tais iha Kooperatifa nee

Tuir Manager Programa Centro Feto Enclave Oecusse nian Anastasia da Silva katak : Tais Feto Oecusse nian konheseidu ona iha nivel Nasional no Regional inklui mos international, durante tinan 4 ona Centro Feto mos halo ligasaun diak ho Vendor lokal no nasional inklui individu balun nebe sempre hakarak atu husu no sosa Tais Oecusse, tamba iha nia falor nebe uniku, Tais Oecusse nee sempre sai order numeru permeiru husi Dili, exemplu balun, order hirak nebe durante nee husu barak liu mai husi Fundasaun Alola nudar NGO nasional ida nebe maka suporta sustentavel ekonomia grupu feto sira iha Oecusse.

Hatutan tan mos husi Manager CFEO nee katak
Grupu hirak nebe oras nee organiza aan hari kooperatifa nee bele hetan treinamentu diak liu tan oinsa atu aksesu ba merkadu hanesan hanoin atu liga sira ho PDT liu husi programa BUY LOCAL AND BUILD TIMOR LESTE, alende nee mos liu husi fasilita Partisipasaun grupu nee iha Festival Kultura nebe kada tinan-tinan sei halao iha Distrito no nasional bele mos sai dalan ida nebe diak liu atu promove tais Feto Oecusse.


CFEO oferese tempu diak ba publiku tomak no sidadaun Oecusse tomak atu bele hola parte iha lansamentu kooperatifa TAIS FETO BITIMO nee hodi fahe infromasaun ba falorizasaun tais feto Oecusse nian I nakloke mos ba publiku atu simu order husi nebe deit.

Antes atu taka lansamentu nee, Marta Lafu, Inan husi oan nain 4 nudar Chefi grupu Kooperatifa nee hateten, nia sente urgulhu tebes tamba iha ona meius diak ida atu hare ba oin oinsa feto sria bele halibur hamutuk sira nia produtu nebe sai hanesan aset boot liu ba sira nia uma kain.

Populasaun Oecusse nebe mayoria agrikultur hare ba Tais hanesan aset permeiru atu faan wainhira konsidera krisi orsamentu iha uma laran mosu, maski nune Feto sira hare katak mayoria Mane sempre domina iha faan animal hanesan Karau ou fahi no feto hanoin liu atu halo sira nia tais no faan fali hodi sustenta sira nia uma laran.

Folin tais kiik no boot ba feto no mane iha kooperatifa nee kuantitatifas entre USD $ 5.00- $ 100.00


Ba informasaun klaru liu tan kontaktu

Anastasia de Jesus da Silva

Manager Programa CFEO

Telf : + 670 7780445

Email : centrofeto_enclaveoecusse@yahoo.com

Ou bele mos visita ami nia blogspot iha

http://oecusseenclave.blogspot.com/



Membrus Konseleiru eleitu feto no mane nain 33 husi Suku 3 iha Sub Distrito Oesilo hetan konhesementu kona ba CEDAW

Sede Juventude Suco Usitacae iha Sub Distrito Oesilo iha loron dadersan dia 19 Julhu 2010,hare ba lahanesan babain, feto no Mane sira husi membrus konseleiru Suku tolu hola parte iha Sub Distrito nee halibur hamutuk iha Sede nee hodi hahu Sosializasaun kona ba Konvensaun Hapara Formas Diskriminasaun Hotu kontra Feto ka CEDAW nebe fasilita husi Centro Feto enclave Oecusse.

Suku 3 parte ba Sub Distrito nee maka hanesan Suku Bobometo, Suku Usitaqueno no Suku Usitasae rasik. Iha total iha Feto Eleitu nain 9 no mane hamutuk nain 24 maka partisipa iha sorumutuk durante loron 3 nee.

Socializasaun nee halao ho objektifu atu rona no fahe informasaun basiku kona ba rekomendasaun husi Relatoriu inisiu CEDAW ba dala uluk nian ba autoridadi lokal sira iha nivel sub dsitrito.

Imaculada Hanjam Soriano nudar Project team leader ba CFEO nian konfesa katak Sorumutu nebe organiza husi NGO LOKAL BIFANO nee hetan antusiasmu makaas husi membrus konseleiru suku sira husi suku 3 iha Oesilo no identifika duni problemas prinsipal sira nebe feto hasoru hanesan diskriminasaun.


Centro Feto tengki servisu hamutuk diak liu tan ho parseiru hanesan NGO lokal sira iha nivel sub distrito hodi bele haforsa liu tan kapasidadi membrus konseleiru suku eleitu sira kona ba CEDAW.


Iha parte seluk, Horacio Mala Colo nudar project officer BIFANO nian hateten katak nia organizasaun kontente tebes bele servisu hamutuk ho NGO feto hanesan Centro Feto hodi habelar informasaun kona ba CEDAW to nivel sub distrito liu-liu ba membrus konseleiru suku sira atu sira mos bele hatene diak liu tan oinsa bele hare ba assuntu diskriminasaun hasoru husi feto maluk sira laos tengki feto deit maibe hare mos husi mane sira.

Lia nain Usitacae Cancio Ulan waihira husu nia hanoin ba sorumutu durante loron 3 nee konfesa katak, iha tersiru dia wainhira sira ba halo dada lia ho ninia komunidadi iha aldeia Buqui mayoria feto no mane prokupa liu maka ho issue Trafiku Feto, barak liu oras nee Feto no labarik feto sira sai vitima ba trafiku feto liu-liu tamba Sub Distrito nee iha deit linha fronteira entre Oecusse no Timor Osidental.

Hatutan tan husi Cancio Ulan , maski nune feto no labarik feto sira sidauk hetan proteksaun diak husi suku laran atu bele iha sistema oinsa bele halo registu ba se deit maka sai husi sukularan inklui ba buka servisu iha dili kada fulan tamba liu husi meius hanesan nee bele hetan informasaun klaru kona ba feto suku sira involve no sai vitima duni ba trafiku humanu ka lae.



Sorumutu loron 3 nebe remata iha Kuarta dia 21 nee taka ho foti konkluzaun atu hare ba aksaun hirak nebe identifika ona husi kada konseleiru suku hodi bele sai hanesan rekomendasaun ba ninia suku hodi implementa.


Centro Feto Enclave Oecusse halao aktifidadis ida nee hola parte husi projecktu Harii kapasidadi, lideransa no ekoragem uja CEDAW ka bolu CEDAW BELE nebe hetan tulun husi East Timor Justice Support Service Facilty –ETJSSF parte husi program Suporta ba Justice entre Australian Aid-AUSAID ho Ministeriu Justica Timor Leste –MoJ iha Distrito Oecusse.

Ba informasaun klaru liu tan kontaktu

Anastasia de Jesus da Silva

Manager Programa CFEO

Telf : + 670 7780445

Email : centrofeto_enclaveoecusse@yahoo.com

Ou bele mos visita ami nia blogspot iha

http://oecusseenclave.blogspot.com/